Logo SGH

Ryzyko i regulacje systemowo ważnych instytucji finansowych

Eskalacja zagrożeń wynikających z istnienia ryzyka systemowego jest cechą współczesnych rynków finansowych. Problem ryzyka dużych podmiotów finansowych pojawił się szczególnie ostro w kontekście kryzysu finansowego subprime. Szeroka dyskusja w wielu krajach i międzynarodowych instytucjach na temat regulacji dużych struktur finansowych (Systemically Important Financial Institutions), znalazła między innymi odzwierciedlenie w dokumencie MFW, a także w Raporcie de Larosiere (przyjętym przez Komisję Europejską) nt. potrzeby większych regulacji w tym obszarze.

Ostatnie dziesięciolecie charakteryzował wzrost potencjału globalnych holdingów bankowych; aktywa tych banków przewyższając wartość PKB kraju siedziby (nawet do 500%) stały się istotnym problemem w kontekście ryzyka bankructwa. Jednocześnie celem zarządzania w dużych bankach w ostatnim dziesięcioleciu było – jak osiągnąć największą wartość w najkrótszym czasie; pokonując konkurencję, a hazard moralny menedżerów stał się w niektórych bankach stałym elementem zarządzania. Właściciele i reprezentujące ich rady nadzorcze nie doceniały ryzyka strat i ryzyka bankructwa. Umacniała się także wiara w nieomylność i etykę prezesów banków oraz funduszy inwestycyjnych, w miarodajność ratingów, w uczciwość księgowych i audytorów, w efektywność handlu ryzykiem oraz w skuteczność nadzoru bankowego.

Rosnąca częstotliwość kryzysów finansowych, ich głębokość i zasięg uzasadniają podjęcie działań zapobiegających kryzysom lub minimalizujących ich skutki, zwłaszcza, że średnie skumulowane koszty kryzysów finansowych systematycznie rosną i w ciągu ostatnich 25 lat wynosiły od 10 do 30% PKB. Spełnienie się ryzyka systemowego to cofnięcie poziomu zamożności na głowę mieszkańca przeciętnie o 5 lat. Jest to bardzo wysoka cena.

Rozwój dużych, globalnych struktur instytucji lub grup finansowych (w tym holdingów i konglomeratów) spowodował pojawienie się kilku konsekwencji związanych z zarządzaniem ryzykiem systemowym na rynkach finansowych:

  • powstały instytucje określane w literaturze jako zbyt duże by upaść (TBTF) lub zbyt ważne by upaść (TITF); ich bankructwo oznaczałoby poważne negatywne konsekwencje w skali międzynarodowej,
  • coraz większe banki zawierały coraz większe i liczniejsze transakcje z podmiotami o podobnej wielkości (bankami i parabankami); tworząc w efekcie sieć powiązań, która może się szybko przekształcać w kanały zarażenia kryzysem (contagion effect),
  • wielkie globalne grupy finansowe coraz trudniej poddawały się nadzorowi tak korporacyjnemu jak i państwowemu, a interesy zarządów, akcjonariuszy i klientów (inwestorów) bywały rozbieżne.

W związku z nowymi regulacjami Bazylea III i dyrektywa CRD IV , w tym specjalnymi unormowaniami dla dużych holdingów finansowych, pojawia się szereg pytań, a mianowicie:

  • czy administracyjne regulowanie potencjału (wzrostu wartości) instytucji bankowych jest właściwą metodą antykryzysową, czy powinien to być poziom regulacji krajowy czy UE,
  • jakie powinny być kryteria zaliczania do dużych instytucji (SIFIs),
  • jakie są potencjalne czynniki ryzyka ze strony dużych podmiotów finansowych,
  • jakie są projektowane i wdrażane regulacje dla dużych struktur,
  • jakie są zagrożenia dla Polski w wyniku bankructw dużych struktur bankowych i jakie są opinie ekspertów na ten temat,
  • dlaczego ogranicza się wzrost wartości w sektorze bankowym, a nie ogranicza w innych sektorach finansowych i niefinansowych.

Wydaje się, że kwestie te nie zostały dostatecznie zbadane, zanim podjęto decyzje co do wdrażania nowych regulacji; także w Polsce.

Istotna jest analiza udziału banków zależnych od SIFIs w poszczególnych segmentach działalności bankowej w Polsce oraz struktura geograficzna. Udział tych banków w depozytach to ponad 60%, a w kredytach dla przedsiębiorstw prawie 69%. Udział zagranicznych SIFIs w kapitale banków polskich wynosił 63,7%.

Teza autora jest nastepująca: w Polsce występują pośrednie zagrożenia kryzysowe wynikające z funkcjonowania globalnych, systemowo ważnych instytucji i są one dostatecznie monitorowane przez krajowy nadzór finansowy oraz bank centralny. Natomiast projektowane niektóre regulacje unijne mogą istotnie ograniczyć uprawnienia nadzoru krajowego.

Główną przyczyną projektowanych i wprowadzanych regulacji w UE i USA dla dużych struktur (SIFIs) jest możliwość zagrożenia dla stabilności finansowej regionu, kraju oraz w międzynarodowej skali. Niestabilność systemowa może zakłócić funkcjonowanie systemu rozliczeń, spowodować ograniczenie wolumenu depozytów terminowych, zakłócić alokację oszczędności w najefektywniejsze inwestycje, spowodować wzrost inflacji i inne. Zwiastunami pojawienia się ryzyka systemowego są zwykle: boom kredytowy, wysoka dźwignia finansowa, powiązani i skoncentrowani kredytobiorcy, szumy informacyjne na rynku i in.

Koncepcje zmian regulacyjnych przygotował Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego pod nazwą Bazylea III. Szereg zmian dotyczących zarządzania ryzykiem w bankach już wprowadziła dyrektywa unijna z 2010 r. oraz ustawa Dodda-Franka z 2010 r. w USA. Dyrektywy unijne są wdrażane w Polsce.

Pojawiły się nowe instrumenty antykryzysowe, takie jak europejski fundusz naprawczy (w trakcie tworzenia) i projekt podatku bankowego dla jego finansowania, stress-testy, procedury zorganizowanej upadłości lub naprawy (resolution regime), obowiązek posiadania testamentu życia (living will) i inne. Regularne i kompleksowe przeprowadzanie stress testów banków przez Europejski Urząd Nadzoru Bankowego jest nie tylko pożądanym i oczekiwanym, ale również i koniecznym działaniem w okresie nowych zagrożeń kryzysowych.

Analiza systemu bezpieczeństwa finansowego, w tym monitoringu ryzyka bankowego w Polsce oraz wyniki badania metodą Delphi (zrealizowane przez autora) były punktem wyjścia do oceny systemu bezpieczeństwa oraz kierunków zmian regulacji. System ten jest generalnie dobry i poprawnie funkcjonuje; potrzebne jest jednak doregulowanie niektórych obszarów; zidentyfikowanych przez autora. Badani eksperci (panel delficki) uznali ryzyko SIFIs dla Polski za istotne; ograniczanie wielkości dużych podmiotów finansowych uznają też za słuszny kierunek działań (72% odpowiedzi twierdzących). Natomiast, co do kanałów zarażenia kryzysem ze strony dużych struktur oraz na temat projektowanych lub już wdrożonych instrumentów ograniczania ryzyka systemowego występuje pewna dywersyfikacja opinii. Na kanał zagranicznych akcjonariuszy jako ryzyko zarażenia kryzysem wskazało najwięcej, bo ok. 60% respondentów, na kanał derywatów oraz kanał walutowy wskazało po 36% badanych a na kanał instytucji parabankowych 31% (respondenci wskazywali do 3 odpowiedzi).

W kwestii ewentualnych zmian modelu nadzoru finansowego zdecydowana większość opowiedziała się za utrzymaniem uprawnień w nadzorze krajowym.

Koszty wdrożeń nowych regulacji będą znaczne; co wynika z projekcji prowadzonych m.in. w UE. Komisja Europejska nie dokonała jednak szacunków dotyczących obciążeń administracyjnych dostosowania sektora bankowego i władz nadzorczych do nowych regulacji. Natomiast niektóre analizy wskazują, że szacunkowy koszt implementacji, który jest jedynie środkiem uzyskania zgodności z regulacjami Bazylei III, może być niezwykle istotny (45-70 mln EUR w przypadku średniej wielkości banku europejskiego). Wprowadzenie w sektorze bankowym tak istotnych zmian regulacyjnych powinno być poprzedzone rzetelną oceną ich skutków, w tym kosztów.

Zdaniem autora; główne kierunki działania w najbliższych latach powinny obejmować:

  • opracowanie i wdrożenie krajowej strategii ograniczania ryzyka ze strony SIFIs,
  • prowadzenie stałego monitoringu dużych banków i parabanków oraz ich zagranicznych banków dominujących (SIFIs) przez nadzór finansowy,
  • zwiększenie regulacji i objęcie nadzorem instytucji parabankowych; szczególnie tych, które obracają środkami finansowymi klientów,
  • oprotestowanie przez rząd tych rozwiązań proponowanych przez UE, które ograniczają uprawnienia krajowego nadzoru finansowego wobec spółek – córek z krajów siedzib holdingów (home); pozostawiając koszty ewentualnego bankructwa w kraju goszczącym (host),
  • prowadzenie polityki zwiększania udziału polskich banków na rynku krajowym.

Szerzej na ten temat: Piotr Masiukiewicz,  Ryzyko dużych banków. Perspektywa Polski, Wydawnictwo CeDeWu, Warszawa 2012


Piotr Masiukiewicz

Piotr Masiukiewicz

Doktor habilitowany, adiunkt w Instytucie Wartości Klienta, Instytut Zarządzania Wartością, Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie. Zainteresowania naukowe: zarządzanie bankiem, marketing, kryzysy finansowe.
Zobacz inne artykuły autora »



Napisz komentarz


Premium Wordpress Themes